क्रियापद

राठोड बालाजी सर निर्मित - महाराष्ट्र : MPSC आयोग भरती , सरळसेवा भरती , पोलीस भरती व इतर पदांची तयारी करणाऱ्या सर्व विद्यार्थ्यांसाठी - मोफत स्मार्ट अभ्यास नोट्स + मास्तर सराव

Rathod Sir - online अधीकारी study point

भाग A - स्मार्ट नोट्स

महाराष्ट्रातील सर्व स्पर्धा परीक्षांसाठी - स्मार्ट नोट्स

विषयचे नाव - मराठी व्याकरण

प्रकरणाचा नाव - वाक्यातील कर्ता व कर्म ओळखणे

📚 प्रकरणाचा अभ्यासक्रम (🔰)

(A) वाक्यातील क्रियापद व क्रियापदाचा धातू म्हणजे काय?

1. क्रियापद म्हणजे काय?

■ क्रिया सांगणारा शब्द म्हणजे क्रियापद.
□ वाक्यातील क्रिया दाखविणारा व वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला क्रियापद म्हणतात. 
□ उदाहरणार्थ-:
१) आम्ही परमेश्वराची प्रार्थना करतो. 
२) गाय दूध देते. 
३) अजय पत्र लिहितो. 
वरील वाक्यात करतो, देते, लिहितो हे शब्द वाक्यातील क्रिया दाखवून वाक्याचा अर्थ पूर्ण करतात म्हणून त्यांना क्रियापद असे म्हणतात.

2. क्रियापदाचा धातू म्हणजे काय?

■ धातू म्हणजे क्रियावाचक मूळ शब्द.
□ क्रियापदातील प्रत्ययरहित मुळ शब्दास धातू म्हणतात.
□ उदाहरणार्थ-:
१) ती हसते. (धातू-हस)
२) आई रोज देवाला जाऊन येते. (धातू- ये)
वरील वाक्यात क्रियापद हसते, येते आहेत. या क्रियापदाला ते हे प्रत्यय लावून क्रियापद पूर्ण बनलेले आहे.
तर या क्रियापदातील प्रत्ययरहित मुळ शब्द म्हणजे धातू - हस, ये आहेत.

(B) वाक्यातील कर्ता व कर्म ओळखण्याचा Tricky नियम

1. वाक्याचा कर्ता ओळखण्याचा Tricky नियम

■ 1. वाक्यातील क्रियापद व क्रियापदाचा धातू शोधावा.
□ 2. क्रियापद धातूला प्रत्यय लावणे : णारा/णारी/णारे
□ 3. प्रत्यय लावून असा प्रश्न विचारावा : कोण?
---> येणारे उत्तर वाक्याचा कर्ता असते. 

2. वाक्याचा कर्म ओळखण्याचा Tricky नियम

■ 1. वाक्यातील क्रियापद व क्रियापदाचा धातू शोधावा.
□ 2. क्रियापद धातूला प्रत्यय लावणे : लेला/लेली/लेले
□ 3. प्रत्यय लावून असा प्रश्न विचारावा : काय?
---> येणारे उत्तर वाक्याचा कर्म असते. 

(C) वाक्यातील क्रियापदावरून कर्ता व कर्म ठरवणे

1. वाक्यात एकच क्रियापद (मुख्य क्रियापद) असेल तेंव्हा ; वाक्यातील कर्ता व कर्म ठरवणे

■ खालील वाक्यातील कर्ता शोधा.
वाक्य -> राणी चिंच खाते. 
□ या वाक्यात खाते हे क्रियापद असून, त्यात खा हा धातू आहे. 
□ त्याला णारा/णारी/णारे हा प्रत्यय लागून कोण? असा प्रश्न करणे.
□ खाणारी कोण? - राणी 
□ राणी हा कर्ता आहे. 

■ खालील वाक्यातील कर्म शोधा.
वाक्य -> राणी चिंच खाते. 
□ या वाक्यात खाते हे क्रियापद असून, त्यात खा हा धातू आहे. 
□ त्याला लेला/लेली/लेले हा प्रत्यय लागून काय? असा प्रश्न करणे.
□ खालेली काय? - चिंच
□ चिंच हा कर्म आहे. 

■ खालील वाक्यातील कर्ता व कर्म शोधा. 
□ उदाहरणार्थ-:
1.मांजर उंदीर पकडते.
[पकडणारी कोण?-मांजर(कर्ता)]
[पकडलेले काय?-उंदीर (कर्म)]
2.आजी दृष्ट काढते.
[काढणारी कोण?-आजी (कर्ता)]
[काढलेली काय?-दृष्ट (कर्म)]
3.गणेशला थंडी वाजते.
[वाजणारी कोण?-थंडी(कर्ता)]
[वाजलेली काय?-थंडी (कर्म)]
नोट -> या वाक्यात कर्म नाही कारण - कर्म हे कर्ता आहे.

2. वाक्यात दोन क्रियापद (संयुक्त क्रियापद) असेल तेंव्हा ; वाक्यातील कर्ता व कर्म ठरवणे

■ संयुक्त क्रियापद म्हणजे काय? हे समजून घेऊ.
□ धातुसाधित व सहाय्यक क्रियापद मिळून संयुक्त क्रियापद तयार होते.
□ संयुक्त क्रियापद म्हणजे = धातुसाधित + सहाय्यक क्रियापद
□ धातूंना विविध प्रत्यय लागून क्रिया अपुरी दाखविणाऱ्या  शब्दास धातुसाधित म्हणतात.
□ जेव्हा अपूर्ण क्रिया पूर्ण दर्शवीण्यासाठी धातुसाधिताला मदत करणाऱ्या क्रियापदाला सहाय्यकारी क्रियापद असे म्हणतात. 
□ उदाहरणार्थ-:
१) क्रीडांगणावर मुले खेळू लागली. 
२) बाळ दोन घास जेवून घे. 
○ वरील वाक्यात खेळू, जेवून हे धातुसाधित क्रियापद आहे. 
○ वरील वाक्यात लागली, घे हे सहाय्यकारी क्रियापद आहे.  
○ वरील वाक्यात खेळू लागली, जेवून घे हे संयुक्त क्रियापद आहे.

■ खालील संयुक्त क्रियापद असणाऱ्या वाक्यातील कर्ता व कर्म शोधा.
□ सयुंक्त क्रियापद असल्यास,
-> सहाय्यकारी क्रियापदावरून वाक्याचा कर्ता व कर्म शोधणे.
-> धातुसाधीत क्रियापदावरून नाही.

■ खालील संयुक्त क्रियापद असणाऱ्या वाक्यातील कर्ता व कर्म शोधा.
वाक्य -> त्याने सर्व नारळ देऊन टाकले. 
-> कर्ता - देऊन टाकणारा कोन? - त्याने
-> कर्म - देऊन टाकलेले काय?- नारळ

■ खालील वाक्यातील कर्ता व कर्म शोधा. 
□ उदाहरणार्थ -:
1.क्रीडांगणावर मुले खेळू लागली.
[खेळू लागणारी कोण?-मुले (कर्ता)]
[खेळू लागलेले काय?-मुले (कर्म)]
2.बाळ दोन घास जेवून घे. 
[जेवून घेणारा कोण?-बाळ (कर्ता)]
[जेवून घेतलेले काय?-घास (कर्म)]      

---------------------------------------------------------------

भाग B - मास्टर सराव

महाराष्ट्रात : MPSC आयोग भरती , सरळसेवा भरती , पोलीस भरती व इतर पदांच्या भरतीत विच्चारलेल्या सर्व PYQ आधारित स्मार्ट नोट्स + मास्टर सराव

Right 0 Wrong 0

Quiz Result

Dear sir

Total Questions:

Attempt:

Correct:

Wrong:

Percentage:

राठोड बालाजी सर निर्मित - महाराष्ट्र : MPSC आयोग भरती , सरळसेवा भरती , पोलीस भरती व इतर पदांची तयारी करणाऱ्या सर्व विद्यार्थ्यांसाठी - मोफत स्मार्ट अभ्यास नोट्स + मास्तर सराव